Lajmet

Foto: Canva

Rrjeti SafeJournalists shpreh shqetësim lidhur me disa nga dispozitat që kanë të bëjnë me mediat në Rregulloren e re të Brendshme të miratuar nga Gjykata e Posaçme e Shkallës së Parë për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar në Shqipëri, përmes Vendimit nr. 49, datë 17 korrik 2026, të publikuar më 31 korrik 2026 dhe që pritet të hyjë në fuqi më 1 shtator 2026.

Rrjeti njeh përgjegjësinë e Gjykatës së Posaçme për të garantuar sigurinë, për të mbrojtur të gjithë pjesëmarrësit në procedurat gjyqësore, për të ruajtur integritetin e procesit gjyqësor dhe për të siguruar administrimin e rregullt të drejtësisë. Gjithashtu, njeh masat mbrojtëse të përfshira në rregullore për të promovuar transparencën, trajtimin e barabartë dhe vendimmarrjen e arsyetuar.

Megjithatë, efekti i kombinuar i disa prej dispozitave rrezikon të kufizojë mundësinë e gazetarëve për të ndjekur seancat gjyqësore, për të mbajtur shënime të sakta, për të komunikuar me redaksitë dhe për të raportuar në kohë për çështje me interes të jashtëzakonshëm publik.

Vërejmë se neni 90 përcakton akreditimin vjetor dhe personal, ndërsa neni 93(1) rregullon qasjen e përfaqësuesve të akredituar të mediave. Rregullorja nuk përcakton qartë nëse një gazetar pa akreditim të përhershëm mund të marrë pjesë në një seancë gjyqësore të hapur për publikun, në cilësinë e një anëtari të publikut. Shtojca 7 kërkon gjithashtu që gazetarët e pavarur (freelance) të dëshmojnë veprimtari profesionale gjatë 12 muajve të fundit. Kjo qasje rrezikon të vendosë në pozitë të pafavorshme gazetarët freelance, gazetarët e pavarur, ata në fillim të karrierës dhe gazetarët e sapoangazhuar në mbulimin e çështjeve gjyqësore. Akreditimi mund të shërbejë për identifikim dhe qasje të barabartë, por nuk duhet të shndërrohet në kusht të domosdoshëm për ndjekjen e seancave gjyqësore publike.

Procedura e qasjes mund të krijojë gjithashtu një barrë të panevojshme administrative për gazetarët, veçanërisht për ata që punojnë në redaksi të vogla ose si freelance. Kur aktivizohet procedura e veçantë sipas nenit 93(2), gazetarët duhet, në parim, të kërkojnë qasje të paktën 24 orë para seancës dhe mund t’u kërkohet gjithashtu të konfirmojnë pjesëmarrjen. Nëse kërkohet mbulim audiovizual, duhet të paraqitet një kërkesë e veçantë sipas nenit 95. Këto procedura mund të jenë të arsyeshme kur kapaciteti i sallës së gjyqit ose një nevojë konkrete sigurie kërkon planifikim paraprak, por ato duhet të mbeten masa përjashtuese dhe proporcionale. Ato nuk duhet ta kushtëzojnë qasjen e zakonshme në seancat publike me aplikime të përsëritura, veçanërisht kur seancat njoftohen në afat të shkurtër, kur një reporter duhet të zëvendësohet ose kur një gazetar po mbulon zhvillime të menjëhershme.

Na shqetësojnë neni 76 dhe neni 93(16), të cilët ua ndalojnë gazetarëve të pranuar vetëm për të ndjekur një seancë mbajtjen ose përdorimin e telefonave mobilë, laptopëve dhe pajisjeve të tjera elektronike. Parandalimi i regjistrimit ose transmetimit të paautorizuar është legjitim. Megjithatë, një ndalim i përgjithshëm pengon gjithashtu mbajtjen e heshtur të shënimeve, raportimin me shkrim, komunikimin me redaktorët, verifikimin e informacionit juridik dhe përdorimin e pajisjeve për qëllime të qasshmërisë. Duhet të merren në konsideratë masa më pak kufizuese dhe praktike, përfshirë përdorimin e pajisjeve në mënyrë të heshtur ose në modalitetin e fluturimit, përcaktimin e hapësirave të posaçme për mediat, kufizimin e funksioneve të kamerës dhe udhëzime specifike për secilën çështje nga gjyqtari që kryeson seancën.

Vërejmë gjithashtu se neni 95 rregullon në mënyrë të posaçme mbulimin audiovizual të seancave gjyqësore, përfshirë filmimin, fotografimin, regjistrimin audio dhe transmetimin. Autorizimi paraprak gjyqësor dhe kufizimet për këtë lloj mbulimi mund të jenë legjitime kur janë të nevojshme për mbrojtjen e dëshmitarëve, të miturve, privatësisë, provave, rendit në sallën e gjyqit ose administrimit të duhur të drejtësisë. Megjithatë, çdo kufizim duhet të bazohet në rrethanat e seancës konkrete, të jetë i arsyetuar dhe proporcional, si dhe të marrë në konsideratë alternativa më pak kufizuese përpara një refuzimi të plotë. Pamjet e prodhuara nga gjykata ose pamjet e përbashkëta (pooled footage) mund të ndihmojnë në sigurimin e qasjes kur ekzistojnë kufizime të sigurisë ose teknike, por ato duhet të plotësojnë dhe jo të zëvendësojnë në mënyrë rutinore praninë e pavarur të gazetarëve në sallën e gjyqit.

Për më tepër, neni 96(3)(e)–(g) trajton manipulimin përmes inteligjencës artificiale, materialet e pretenduara si çorientuese dhe publikimin e imazheve të identifikueshme kur identifikimi konsiderohet i panevojshëm. Mbrojtja nga manipulimi i rremë dhe publikimi i paligjshëm i informacionit është legjitime. Megjithatë, sjellja editoriale ose veprimet pas publikimit që ndodhin jashtë ambienteve të Gjykatës nuk duhet të rregullohen përmes akreditimit. Çështje të tilla duhet të trajtohen përmes ligjit në fuqi, mjeteve juridike, mekanizmave të korrigjimit dhe standardeve të etikës profesionale.

Neni 98 lejon dhënien e vërejtjeve, pezullimin e akreditimit për një periudhë deri në gjashtë muaj dhe revokimin e tij. Rregullorja përmban masa të rëndësishme mbrojtëse për masat më të rënda, përfshirë kërkesën për prova konkrete, një vendim të arsyetuar dhe mundësinë që gazetari ose media të dëgjohet. Megjithatë, ajo nuk përcakton një mekanizëm të qartë dhe të përshpejtuar të rishikimit, i cili do të mundësonte zgjidhjen e një refuzimi të qasjes ose të një mase ndaj akreditimit përpara se të humbasë vlera gazetareske e seancës përkatëse.

Rrjeti SafeJournalists i bën thirrje Gjykatës së Posaçme të pezullojë zbatimin e dispozitave të kontestuara që lidhen me mediat dhe të ndërmarrë një rishikim të fokusuar, përmes konsultimit kuptimplotë me gazetarët, organizatat e mediave, ekspertët juridikë dhe shoqërinë civile. Korniza e rishikuar duhet të sigurojë që kufizimet që prekin qasjen e mediave dhe raportimin të jenë të ligjshme, të nevojshme, proporcionale, të përcaktuara qartë dhe të zbatohen në mënyrë të njëtrajtshme; që gazetarët të mund ta kryejnë punën e tyre në kushte praktike dhe të arsyeshme; si dhe që refuzimet, përjashtimet ose sanksionet të jenë të arsyetuara dhe t’i nënshtrohen një rishikimi të shpejtë dhe efektiv.

Rrjeti SafeJournalists do t’i informojë palët përkatëse vendore dhe ndërkombëtare për këtë çështje dhe do të vazhdojë të monitorojë zbatimin e rregullores.

Prishtinë – Shkup – Sarajevë – Zagreb – Beograd – Podgoricë – Tiranë, 7 gusht 2026

Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës

Asociacioni i Gazetarëve të Maqedonisë

Shoqata e Gazetarëve të Bosnjë dhe Hercegovinës

Shoqata Kroate e Gazetarëve

Shoqata e Pavarur e Gazetarëve të Serbisë

Sindikata e Mediave të Malit të Zi