Lajmet

Gazetaria nën Sulm: Një Epokë e Shtypjes dhe Rezistencës

Konferenca rajonale tre-ditore me titull “Gazetaria nën Sulm: Një Epokë e Shtypjes dhe Rezistencës”, e organizuar nga Rrjeti SafeJournalists, nisi të hënën dhe po mbahet në Hotel M në Beograd.

Të hënën mbrëma u shfaq dokumentari “Slapping in the Name of the People” i gazetares Jelena Zorić, ndërsa konferenca u hap zyrtarisht të martën.

Sekretarja e Përgjithshme e Asociacionit të Gazetarëve të Pavarur të Serbisë (IJAS/NUNS), Tamara Filipović Stevanović, e hapi zyrtarisht konferencën. Fjalë mirëseardhjeje mbajtën gjithashtu:

• Janos Babity, shef i Zyrës së Këshillit të Evropës në Beograd,
• Andreas von Beckerath, ambasador i Delegacionit të BE-së në Serbi,
• Soufiane Adjali, përfaqësues i përkohshëm rezident i OKB-së në Serbi, dhe
• Richard Kohli, shef i bashkëpunimit në Ambasadën e Zvicrës në Serbi.

Pas hapjes, Snežana Trpevska, hulumtuese kryesore e Rrjetit SafeJournalists dhe Institutit RESIS, prezantoi një pasqyrë rajonale të Indeksit të Sigurisë së Gazetarëve në Ballkanin Perëndimor. Neda Čalovska, eksperte për të drejtat dhe politikat e grave, foli për sigurinë e gazetareve gra në rajon.

Gjatë prezantimeve, hulumtuesit kombëtarë ofruan pasqyrë mbi gjendjen e sigurisë së gazetarëve në secilin prej vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Në ditën e parë të konferencës u mbajtën katër panele.

Paneli i Parë: Siguria e Grave Gazetare në Ballkanin Perëndimor

Sipas të dhënave të mbledhura nga Rrjeti SafeJournalists, gazetaret gra në rajon përballen me forma të ndryshme presioni dhe kërcënimesh, si dhe dhunë me bazë gjinore, që manifestohet përmes fyerjeve seksiste, fushatave të urrejtjes online dhe madje edhe sulmeve fizike.

Shumë gazetare ndanë përvojat e tyre personale, ndër to:

• Bajsola Xama Pandeli (MCN TV, Shqipëri),
• Naile Dema Selmani (gazetare dhe nënkryetare e Asociacionit të Gazetarëve të Kosovës),
• Ksenija Pavkov (N1 TV, Serbi),
• Lepa Džundeva (TV24, Maqedonia e Veriut),
• Dragana Šćepanović (Vijesti, Mali i Zi),
• Laura Šiprak (24sata, Kroaci),
• Nataša Miljanović Zubac (RTRS, Republika Srpska – BiH).

Publikun e përshëndeti edhe Reem Alsalem, Raportuese Speciale e Kombeve të Bashkuara për Dhunën ndaj Grave dhe Vajzave.

Paneli u moderua nga Getoarbe Mulliqi, drejtoreshë ekzekutive e Asociacionit të Gazetarëve të Kosovës dhe hulumtuese.

Diskutimi u zhvillua mbi tre tema kryesore:

1. Përvoja personale dhe përgjigjet institucionale,
2. Solidariteti brenda komunitetit gazetaresk,
3. Rekomandime për bashkëpunim rajonal dhe ndërkombëtar.

Shembuj nga paneli:

• Basjola Xama Pandeli përshkroi fushatat e shpifjes dhe kërcënimet që pasuan hulumtimin e saj mbi keqpërdorimin e fondeve publike, të cilat zgjatën mbi një vit e gjysmë, por që përfundimisht çuan në arrestimin e kryetarit të Tiranës.
• Lepa Džundeva tregoi se si një klip i montuar nga një intervistë e saj shkaktoi fyerje mizogjiniste dhe kërcënime, ndërsa institucionet nuk morën masa.
• Nataša Miljanović Zubac ndau përvojën e saj të presioneve afatgjata, kërcënimeve ndaj familjes, sulmeve fizike, zjarrvënieve dhe arrestimit të saj me akuza të rreme.
• Naile Dema Selmani theksoi paradoksin në Kosovë: gratë përbëjnë mbi 65% të fuqisë punëtore në gazetari, por rrallë mbajnë pozita udhëheqëse. Për këtë arsye është krijuar Rrjeti i Grave Gazetare, i cili ka publikuar raportin e parë mbi problemet e tyre.
• Dragana Šćepanović përmendi mbi 60 artikuj shpifës kundër saj dhe stigmatizimin e thellë në komunitetet e vogla.
• Ksenija Pavkov përshkroi kërcënimet me vdekje dhe dhunë seksuale, si dhe pasojat shëndetësore dhe psikologjike.
• Laura Šiprak foli për kërcënime me dhunë, publikimin e adresës dhe fotove private pas raportimeve të saj mbi keqpërdorimin e burimeve publike.

Nga një perspektivë globale, Reem Alsalem theksoi se dhuna ndaj grave gazetare shpesh ndërthuret me politikën, fenë, etninë apo orientimin seksual. Zgjidhjet përfshijnë mbledhjen e të dhënave të ndara sipas gjinisë, kriminalizimin e ngacmimeve online, hetime të shpejta, trajnime të policisë dhe gjyqësorit, siguri digjitale, përgjegjësinë e platformave dhe përfaqësimin më të madh të grave në menaxhimin e mediave.

Paneli i Dytë: Të Drejtat e Punës së Gazetarëve nën Hijen e Shtypjes dhe Mbylljeve të Mediave

Folësit përfshinin:

• Maja Sever, presidente e Federatës Evropiane të Gazetarëve,
• Blerjana Bino, hulumtuese për Rrjetin SafeJournalists në Shqipëri,
• Gorica Bukić, gazetare në RTV Unsko-sanski Canton (BiH),
• Iliri Pireva, gazetare e pavarur nga Kosova.

Diskutimin e moderoi Marijana Camović Veličković, nënkryetare e Sindikatës së Mediave të Malit të Zi.

Sipas të dhënave të SafeJournalists, gazetarët në Ballkanin Perëndimor përballen me kontrata të pasigurta, mungesë mbrojtjeje sindikale dhe shpesh punë të papaguar. Presioni politik dhe ndryshimet në pronësi sjellin pushime nga puna, ndërsa mbylljet apo marrjet nën kontroll të mediave çojnë në autocensurë.

Pikat kryesore:

• Maja Sever theksoi të drejtën ligjore të sindikatave për të mbrojtur gazetarët dhe paralajmëroi për kontratat e pasigurta.
• Blerjana Bino paralajmëroi se procesi i përshpejtuar i integrimit të Shqipërisë në BE rrezikon të kthehet në formalitet. Ajo përmendi pushime nga puna me SMS, bllokime të televizioneve nga policia, dhe ligje të reja që rikthejnë shpifjen si vepër penale.
• Gorica Bukić tregoi se u shkarkua për arsye politike pas ndryshimit të pushtetit dhe aktualisht paguhet me pagë minimale, ndërkohë që është në proces gjyqësor.
• Iliri Pireva tha se u pushua nga “Klan Kosova” pasi ngriti shqetësime për të drejtat e punës, duke shtuar se besnikëria dhe bindja po vlerësohen më shumë se liria e gazetarisë.

Paneli i Tretë: Gjendja e Lirisë së Informimit në Serbi dhe Rajon

Folësit theksuan se, megjithëse janë futur mekanizma të transparencës proaktive, institucionet në Ballkanin Perëndimor mbeten kryesisht të mbyllura, shpërfillin kërkesat e mediave dhe marrin vendime pas dyerve të mbyllura.

• Slavoljupka Pavlović (Serbi) tha se 47.65% e ankesave për “heshtjen institucionale” janë të bazuara, çka dëshmon degradimin e situatës.
• Milena Gvozdenović (Mali i Zi) përshkroi qeverinë gjigante me 25 ministri dhe vendimmarrje përmes “grupeve WhatsApp”.
• Amina Izmirlić Ćatović (BiH) tha se institucionet shtetërore janë më transparente sesa ato në nivele të tjera, por shumica ende veprojnë në nivel bazik.
• Mila Josifovska Danilovska (Maqedonia e Veriut) tha se vendi ka themel të mirë për transparencë, por po shënon rënie dhe zbatim të ngadaltë të strategjive.
• Kristina Obrenović (Serbi) theksoi se institucionet bëhen gjithnjë e më të mbyllura, ndërsa krijohet iluzioni i transparencës përmes paraqitjes së vazhdueshme të zyrtarëve në media.

Paneli i Katërt: Akti Evropian për Lirinë e Medias dhe Liria e Medias në Evropë – Mësime dhe Rekomandime për Ballkanin Perëndimor

Paneli, i moderuar nga Marina Rakić (Pulse of Europe), prezantoi standardet kryesore të EMFA dhe reagimet nga Gjermania, Kroacia dhe Serbia, me fokus në implikimet për Ballkanin Perëndimor.

• Mika Bauster (Shoqata e Gazetarëve Gjermanë) tha se EMFA është një minimum mbrojtjeje, duke theksuar transparencën e pronësisë dhe luftën kundër koncentrimit të mediave.
• Melisa Skender (Shoqata e Gazetarëve Kroatë) tha se në Kroaci mungon vullneti për zbatim, ndërsa besimi i publikut në media po bie.
• Prof. Snježana Milivojević (Serbi) u shpreh me kujdes optimiste, duke theksuar se EMFA është pjesë e një pakete më të gjerë të BE-së dhe ka efekt të menjëhershëm në vendet kandidate.

Diskutimi ngriti pyetje mbi mbrojtjen e burimeve, ndalimin e përdorimit të spyware dhe transparencën e verifikueshme të pronësisë.

Paneli përfundoi me rekomandime për rajonin: lidhjen e profesionistëve dhe shoqërisë civile, forcimin e mediave publike, ndërtimin e mekanizmave për monitorimin e pronësisë dhe financimit, si dhe përdorimin e EMFA si mjet presioni ndaj institucioneve.

Mesazhi përfundimtar: Standardet ekzistojnë – tani u takon institucioneve t’i zbatojnë.